Новости Центра народного творчества «Эрэл»

Ахсынньы ый 7 күнүгэр "Үүн, сайын, тапталлаах Хампабыт!" Арыылаах нэһилиэгин 385 сыллаах үбүлүөйүнэн Бүлүү куоратын М.Н.Жирков аатынан культура дыбарыаһыгар тэрээһиннэр буолан аастылар. Нэһилиэкпит уран тарбахтаахтарын быыстапката, Улуу Кыайыы буойуннара Бүлүү улууһун Өргүөт - Арыылаах, Тоҕус - Лүксүгүн нэһилиэктэрин бэтэрээннэрэ кинигэ биһирэмэ, нэһилиэк талба талааннахтарын эҕэрдэ кэнсиэрдэ буолан ааста. Бу улахан тэрээһиҥҥэ кыттыбыт бар дьоммутугар, киирии билиэтинэн сүүйүүлээх бириистэри туруорбут эр дьоммутугар истиҥ махталбытын тириэрдэбит. Өссө да маннык биир сомоҕо буолан нэһилиэкпит туһугар тэҥҥэ үлэлиэххэ-хамсыахха.

Сэтинньи 21 күнүгэр, Арыылаах нэһилиэгэр «Эрэл» сынньалаҥ киинигэр биһиги дойдубут баай историятын арыйар «Прокопьев Иван Афанасьевич» олоҕун уонна үлэтин билиһиннэрэр «Жизнь и деятельность» кинигэ сүрэхтэниитэ буолан ааста.

Сэбиэскэй кэм: Дьоллоох оҕо саас, октябренок, пионер, төлөннөөх комсомол саастарбыт, ньиргийэр-дарбыйар параттар, кэнсиэртэр, бэстибээллэр, өрө күүрүүлээх олохпут история быыһыгар киирэн, ырааттар ыраатан, тэйэн эрэллэр.

Бүлүү биллиилээх революционердарын П.П. Харлампьевы, С.Ф. Гоголевы кытта Иван Афанасьевич, Сэбиэскэй былаас олохтонорун туһугар үлэлээбиттэрин туһунан олус күүскэ, дириҥник чинчийиллэн бу кинигэ күн сирин көрбүт.

Кылгастык кэпсиир эбит буоллахха бу кинигэни сиэнэ Прокопьева Люция Андриановна иилээн-саҕалаан, муһан-таҥан эһээтин аатын үйэтитэр сыаллаах бэчээттэтэн таһаарбыт.

Кинигэ презентациятыгар нэһилиэкпититтэн элбэх киһи Иван Афанасьевич олоҕун, үлэтин кылгастык сырдатан аастылар.

Чахчы да элбэх үлэ ыытыллыбыт, Тааһаҕар, Хампа эрэ буолбакка Орто Бүлүү туһунан история барыта тиһиллэн бэчээттэммит.

Саҥа кинигэ авторыгар Люция Андриановна Прокопьеваҕа сүҥкэн улахан үлэтэ түмүктэнэн кинигэҕэ тиһиллэн тахсыбытынан эҕэрдэ буолуохтун, махтал тылларын этэбит уонна өссө да ситиһиилэри баҕарабыт.

Нэһилиэкпит историятын үөрэтиҥ, билиҥ, сэргээҥ, кэлэр кэнэҕэски ыччаппытыгар сырдатыҥ.

Улуу Кыайыы 80 сылын уруйдуур, Арыылаах нэһилиэгэ төрүттэммитэ 385 сылын айхаллыыр «Үүн, сайын, тапталлаах Хампабыт!» тэрилтэлэр икки ардыларыгар фестивальга "Кэнчээри ыччаппыт кэскилэ кэҥээтин" "Кэскил" оҕо уһуйаанын уонна баһаарынай чаас коллективтарын кэнсиэрэ.

Улуу Кыайыы 80 сылын уруйдуур, Арыылаах нэһилиэгэ төрүттэммитэ 385 сылын айхаллыыр «Үүн, сайын, тапталлаах Хампабыт!» тэрилтэлэр икки ардыларыгар фестивальга "Дойдум мүөттээх салгына" "Орто-Бүлүү" сельпо уонна олох-дьаһах коммунальнай тэрилтэ Хампатааҕы учаастагын коллективтарын кэнсиэрэ.

Улуу Кыайыы 80 сылын уруйдуур, Арыылаах нэһилиэгэ төрүттэммитэ 385 сылын айхаллыыр «Үүн, сайын, тапталлаах Хампабыт!» тэрилтэлэр икки ардыларыгар фестивальга "Көрөөччүгэ махтанан" Олохтоох дьаһалта уонна холбоһук кыра тэрилтэлэр кэнсиэртэрэ.

Улуу Кыайыы 80 сылын уруйдуур, Арыылаах нэһилиэгэ төрүттэммитэ 385 сылын айхаллыыр «Үүн, сайын, тапталлаах Хампабыт!» тэрилтэлэр икки ардыларыгар фестивальга "Сайда тур, үүнэ тур, чэчирээ, тапталлаах Арыылаах эбэбит!" Степан Филиппович Гоголев аатынан Хампа орто оскуолатын коллективын кэнсиэрэ

Арыылаах нэһилиэгэр аҕам саастаахтар декадалара ааспыт нэдиэлэҕэ буолан ааста. Ветераннарга тэрилтэлэр күһүҥҥү субуотунньуктары оҥордулар. Нэдиэлэни сэргэх сэрээккэннэн саҕалаатыбыт, гипсэннэн араас оҥоһуктарга, сахалыы симэх оҥоһуктарга биир дойдулаахпыт Мария Константинова кэлэн маастар кылаастары оҥордо, Хампа-Синема кинотеатрбытыгар былыргы киинэлэри көрдөрөммүт, остуол оонньууларын тэрийэммит аҕам саастаахтары аралдьытыы буолла. Декаданы түмүктүүр тэрээһиннэ "Эбээм, эһэээм оҥоһуга" диэн оҥоһук күрэҕэ буолла, минньигэс астаах, итии чэйдээх сандалы тула олорон ирэ-хоро кэпсэтэн эҕэрдэ концерды көрдүлэр уонна көрдөөх оонньууларынан, оһуохайынан күммүтүн түмүктээтибит. Нина Тимофеевна махтал тыллара: Үтүө үгэһи салҕаан. Киһи үөрүөн санаата көтөҕүллүүөн курдук сыл аайы үтүө дьыаланы салҕаан урут үлэлээбит тэрилтэбит коллектива түмсүүлээхтик Аҕа саастаах дьонугар болҕомто ууралларыттан олус үөрэбит. Быйыл 33 сылын сезоннарыгар кулууппут коллектива син биир тэрээһиннээхтик кырдьҕастарын үөрдэн дьиэлэригэр сылдьан ис сүрэхтэн эҕэрдэлээтилэр.Бырааһынньыгынан сэмэй бэлэхтэрин,минньигэс аһылыктарынан күндүлээтилэр.Саастаах дьоҥҥо туһуламмыт хамсааһыны киһи эрэ сэргиир.Маннык хамсааһын тэрилтэлэринэн барара,ыччаты кытта ыкса сибээһи олохтууллара киһини үөрдэр эрэ. Амарах санааҕытын ыһыктымаҥ,уустук кэмнэргэ дьонноох сэргэлээх буолан өлөн охтон биэриэхпит суоҕа диэн сарсыҥҥыга эрэллээхпит. Кулууп коллективыгар директор Уваровскай Я.Е.барҕа Махталбытын тиэрдэбит.Үлэҕитигэр ситиһиини,сырдык санааттан болҕомтоҕут уон оччонон эргиллиэҕэр эрэллээхпит. Чэгиэн доруобай сылдьыҥ!!! Ветераннаргыт. 2025 сыл.

Федорова (Иванова) Александра Саввична

1931-1986

          Иванова Александра Саввична Бүлүү оройуонугар Арыылаах нэһилиэгэр күн сирин көрбүтэ. Кини ийэтэ Николаева Прасковья Васильевна Хампаттан төрүттээх. Аҕата Иванов Савва Иннокентьевич, Хампа Арҕаа Өргүөт олохтооҕо. Савва Иннокентьевич бастакы кэргэнэ өлөн 6 оҕолоох, огдообо хаалан иккиһин Прасковья Васильевнаны кэргэн ылан үс оҕоломмута. Онон Ивановтар холбоон 9 оҕолоохторо. Александра аҕатынан эһэтэ Иннокентий Иванов-Баккан оҕонньор кэпсээҥҥэ киирбит күүстээх киһи этэ.

Александра үс убайдара ини-бии Трофим 1, Трофим 11 уонна Григорий Ивановтар Аҕа дойду уоттаах сэриитигэр ыҥырыллан барбыттара уонна сэрииттэн төннүбэтэхтэрэ. Үс бырааттыы Ивановтарга анаан биир дойдулахтара Хампаҕа Күтүр өтөҕөр өйдөбүнньүк бэлиэ туруорбуттара.

Александра колхозка, онтон «Орто Бүлүү» совхоз Хампатааҕы отделениятыгар үйэтин тухары ыанньыксытынан үлэлээбитэ. Үлэлии сылдьан Хампаттан төрүттээх, Бүлүү куоратыгар үөскээбит Федоров Василий Григорьевичка кэргэн тахсыбыта. Баһылай уус талааннааҕа, кини сатаабата суоҕа, саппыкыны кытта оҥороро. Ол иһин дьон сэргэ таптаан «Тутуу Бааска» диэн ааттыыллара. Элбэх оҕолоох, сүөһүлээх-астаах ыал ийэтэ сарсыарда эрдэ туран, киэһэ хойут утуйан төһөлөөх сылайара буолуой? Киирбит-тахсыбыт киһини ыалдьыты барыларын үүттээх, хойуу чээйинэн күндүлээн, сэһэргэһэн, үөрэн-көтөн атаарара. Кини хаһан да сылайарын биллэрбэккэ наар сырдыгы-кэрэни ыралыыр, олоххо тардыһыылаах кэрэ киһи этэ.

Александра Саввичнаҕа 10 оҕону төрөппүтүн, ииппитин иһин ССРС үрдүкү сэбиэтин президиумун ыйааҕынан 1977 сыллаахха кулун тутар үһүс күнүгэр «Герой ийэ» бочуоттаах аата иҥэриллибитэ. Элбэх оҕолоох ыал ийэтэ Александра Саввична 1986 сыллаахха эмискэ ыалдьан орто дойдуттан барбыта. Кэргэнэ Василий Григорьевич кини кэнниттэн уһаабатаҕа. Кинилэр олохторун оҕолоро, сиэннэрэ, хос сиэннэрэ, хос, хос сиэннэрэ салгыыллар, утум салҕанар.

 

Степанова Евдокия Харлампьевна

(1935-86)

 

Степанова Евдокия Харлампьевна Бүлүү оройуонугар Дьөккөн нэһилиэгэр күн сирин көрбүтэ. Кини ийэтэ Анна, аҕата Харлампий Николаевич Степановтар Дьөккөнтөн төрүттээхтэр. Степановтар 5 төрөппүт оҕолоохторо. Дуня игирэ аҥаара. Аҕалара Харлампий оҕолоро кыраларыгар орто дойдуттан барбыта. Дуня аҥардас ийэҕэ иитиллэн үөрэҕи ылбатаҕа.

Ийэтэ олоҕун чэпчэтэ түһээри иккистээн олоҕун оҥосторго санаммыта. Хампаттан төүуттээх, тимир ууһа Семенов Савва Семеновичка эргэ тахсыбыта. Эдэр ыал Хампаҕа көһөн кэлбиттэрэ. Дуня улаатан, эт тутан, киһи эрэ кэрэхсиир кыыһа буолбута. Кини 1959 сылга тапталлааҕын көрсөн Хампаттан төрүттээх, 1936 сыллааҕы төрүөх Осипов Василий Петровичка кэргэн тахсыбыта. Кинилэр иккиэн «Орто Бүлүү» совхоз Хампатааҕы отделениетыгар ыанньыксытынан, сүөһү көрөөччүннэн үлэлээбиттэрэ.

Үлэҕэ үчүгэй көрдөрүүлэрин иһин куруук хайҕалга, чиэскэ-бочуокка сылдьыбыттара. Дьоһун олохторун, үлэлэрин элбэх наҕараадалара туоһулууллар. Евдокия Харлампьенаҕа 11 оҕону төрөтөн, иитэн, үлэһит, үөрэхтээх ыал оҥортообутун иһин ССРС үрдүкү советын президиумун ыйааҕынан 1979 сыллаахха «Герой ийэ» бочуоттаах аата иҥэриллибитэ.

Улахан оҕолоро Вера учуутал идэлээҕэ, түөрт оҕо ийэтэ этэ, эдэр сааһыгар олохтон барбыта. Мотрена оҕуруоччут идэлээх, Томпо улууһугар олорор, 3 оҕо күн күбэй ийэтэ. Анна зоотехник үөрэхтээх, продавец-бухгалтерынан үлэлиир. Василий «Орто Бүлүү» совхозка өр кэмҥэ үлэлээбитэ, 4 оҕолоох, Хампаҕа олорор. Степан эмиэ совхозка үлэлээбитэ, уол оҕолоох, Хампаҕа олорор. Евдокия Анаабырга олорор, үлэлиир, оҕолордоох. Савва олорор, сылгыһыт. Мария Алданнааҕы медколлеһы бүтэрбитэ, Нам улууһугар олорор, балыыһаҕа медсестра, оҕолордоох. Иннокентий Хампаҕа олорор, сылгыһыт. Харлампий Хампаҕа олорор, сылгыһыт. Иллээх-эйэлээх дьиэ кэргэн дьоһун олохторун Анаабырга, Чурапчыга, Томпоҕо, Бүлүүгэ, Хампаҕа олорор 10 оҕолоро, сүүрбэттэн тахса сиэннэрэ, хос сиэннэрэ салгыыллар, Үтүө ааттарын үйэтитэллэр.

 

 

 

Осипова Татьяна Моисеевна

(1939)

Осипова Татьяна Моисеевна Тааһаҕар Тамалакааныгар төрөөбүтэ. Төрөппүт аҕата Сергеев Моисей Кузьмич, Тааһаҕартан төрүттээх. Ийэтэ Митясова Анастасия Дмитриевна, Тоҕустан төрүттээх. Таанньа бииргэ төрөөбүт икки эдьиийдээҕэ. Биирэ кыра эрдэҕинэ ыалдьан өлбүт, биирэ Бүлүүгэ оҕо дьиэтигэр иитиллибит. Аҕалара ити кэмҥэ ыалдьан өлбүут үһү. Сэрии кэмигэр дьоно эрэй бөҕөнү көрсөн үрүө-тараа баран ыһыллан хаалбыттар. Таанньаны ийэтэ аймахтарыгар Тоҕуска илдьэн биэрбит. Онтон Кулуһуннаахха ыанньыксыттыы сылдьан Евсеев Трофим Саввич диэн киһиэхэ эргэ тахсан баран кыыһын Таанньаны төттөрү ылбыт. Ийэтэ кэнники кэргэниттэн үс уолламмыта. Трофим Саввич оҕолоро кыраларыгар олох содулуттан ыарыһах буолбут. Үс кыракый бырааттарын, төрөппүт ийэтин көрүү- истии ыал улахан оҕото Таанньа дьарамай санныгар сүктэриллибитэ.

Тааньа ойор-тэбэр оҕо сааһын билбэтэҕэ, бырааттарын олохторун оҥорор киһи буолбута. Кини букатын кыра сааһыттан оҕус сиэтэн, ньирэй көрөн, ынах ыан үлэһит бастыҥа буолбута.

Татьяна Моисеевна 1958 сылга олоҕун аргыһын көрсөн, сүрэхтэринэн сөбүлэһэн, харахтарынан хайҕаһан, таптаһан Осипов Дмитрий Афанасьевичтыын ыал буолбуттара. Ийэтэ эрэйдээх бу кэмҥэ ыалдьан олохтон туораабыта. Татьяна Моисеевна үчүгэй киһиэхэ кэргэн тахсан, үс тулаайах хаалбыт быраатын, төрөппүт оҕолорун курдук таптаан, бүөбэйдэһэн, сүрэхтэрин сылааһын биэрэн ииппитттэрэ.

Дмитрий Афанасьевич Хампаттан 7 биэрэстэ тэйиччи сытар «Малгыык» диэн алааска 1927 сыллаахха төрөөбүтэ. Аҕата Осипов Афанасий Иванович Малгыыкка төрөөбүт киһи, ийэтэ Дьөккөнтөн төрүттээх Осипова (Руфова) Анастасия Игнатьевна дьиэ кэргэннэригэр иккис оҕоннон күн сирин көрбүтэ.

Былыргы кэмҥэ, дьонноро 12-тэ оҕоломмуттарыттан алтыан эрэ тыыннаах хаалан киһи хара буолбуттара. Миитэрэй эдьиийэ Марианнаны кытта баара суоҕа түөрт эрэ кылааска үөрэммитттэрэ. Бырааттарын, балтыларын үөрэттэрээри, дьонноругар көмөлөһөн олох кыра саастарыттан Сүөһү, от мас үлэтигэр улахан дьону кытта тэҥҥэ үлэлээбиттэрэ. Сэрии саҕаланарыгар Миитэрэй 14 саастааҕа, «Кыһыл хотуур» колхозка, совхозка араас үлэҕэ сылдьыбыта: мас мастаан, от-оттоон хара сарсыардаттан, киэьэ харанарыар диэри хары күүһүнэн үлэлиирэ, дьоллоох оҕо сааһы билбэккэ улааппыта.

Сэрии да кэннэ колхоз, совхоз үлэтигэр хара көлөһүнүн тоҕон, электростанцияҕа дизелиһинэн уонна элбэх сыл тракториһынан үлэлээбитэ. Кэлин рабочайдаабыта. Хампаҕа бастакы дизелист кини этэ уонна уһун кэмҥэ үрдүк күүрүүлээх уот киириэр диэри илиитин араарбакка үлэлээбитэ. Кини иллэн кэмигэр кинигэни, хаһыаты ааҕарын сөбүлүүрэ, хаһыаттан, радиоттан билбит сонуннарын дьонугар сэргэтигэр сиһилии кэпсиир идэлээҕэ. Сайынын уолаттарын илдьэ сылдьан, дьиэ кэргэн звенотун тэрийэн от бөҕөнү оттуура, хойукка диэри от охсорун тохтоппотоҕо. Дмитрий Афанасьевич иэйдэҕинэ төрөөбүт үөскээбит дойдутун, от-мас, айылҕа маанытын, кэрэтин, кэргэнин, оҕолорун таптаан, хоһуйан ыллыыра.

Кини хомоҕой тыллаах айылҕаттан бэриллибит дьикти талааннааҕа, аһара көрдөөх буолара, сытыы тылынан дьону-сэргэни күллэртиирэ. Уолаттар ыал-күүс буолан, оҕолонон-урууланан, үлэлээн хамнас, Дьокуускайынан Уус-Алданынан тарҕанан олороллор.

Татьяна Моисеевна Дмитрий Афанасьевичтыын 52 сыл сарын сарыннарыттан өйөнсөн, эйэ дэмнээх, истиҥ сыһыаннаах холобур оҥостор олоҕу олорон, 10 оҕо ийэтэ аҕата, 29 сиэн эбээтэ-эһээтэ, 15 хос сиэн хос эбээтэ, хос эһээтэ буолар үөрүүнү билбиттэрэ. Осиповтар оҕолорун кыра саастарыттан үлэҕэ-хамнаска уһуйбуттара. Онон үлэһиттэринэн дьоҥҥо-сэргэҕэ сирдэрбэт, бэйэлэрин олохторун тэринэн олороллоруттан ийэ барахсан үөрэр.

Элбэх оҕо ийэтэ Татьяна Моисеевна 1977 сыллаахха «Герой ийэ» үрдүк аатын ылар чиэскэ тиксибитэ.

 

Ноговицына Марина Павловна

(1939-2018)

Ноговицына Марина Павловна Ньурба улууһун Тыалыкытыгар күн сирин көрбүтэ. Кини дьоно колхозтаахтар: ийэтэ ыанньыксыт, аҕата тракторист этилэр. Марыына, дьоно эрдэ өлөн тулаайах хаалан сэрии аас-туор, аччык олоҕун этинэн-хаанынан билбитэ. Ийэ-а5а сылаас тапталын билбэккэ оҕо сааһыттан ыарахан үлэҕэ эриллэн улааппыта.

          Кини 1959 сыллаахха Дьокуускайга арыы сыаҕын маастарын үөрэҕин бүтэрбитэ. Онтон дойдутугар Ньурбаҕа ананан үлэлии сырыттаҕына, Алтайга үүт технологын үөрэҕэр ыыппыттара. Үөрэнэ сылдьан олоҕун аргыһын көрсөн 24 саастаах Семенов Иван Васильевичтыын ыал буолбута. Технолог үөрэҕин бүтэрэн, 1963 сыллаахха кэргэнинээн Бүлүү оройуонугар «Орто Бүлүү» совхозка үлэҕэ ананан кэлбиттэрэ. Ол кэмнэргэ үүт собуота аһары үлэлээх этэ: биэс нэһилиэк үүтүн Хампаҕа аҕалан астыыллара.

Марина Павловна Хампатааҕы үүт сыаҕар 1963-92 с.с. маастарынан үлэлээбитэ. Кини таһаарыылаах күүстээх үлэтэ элбэх грамоталарынан, махтал суруктарынан, Саха АССР үрдүку сэбиэтин президиумун грамотатынан бэлиэтэммитэ. Марина Павловна эдэр сэнэх эрдэҕинэ күүстээҕин, бүтүөннээх үүтү, дьааһыктаах арыыны киһилээбэккэ көтөҕөрүн үөлээннээхтэрэ сөҕөллөрө. Хаһаайка быҕыытынан дэлэй, минньигэс астааҕын, барыанньатын арааһа элбэҕин кэпсииллэрэ. Кини дьүөгэлэрин көннөрү да күннэргэ ыҥыран, биэдэрэннэн ас-үөл, бааҕынан бэрэски буһаран, үөрэ-көтө чээйдэтэрэ, оҕолоругар ким да иннинэ саҥа, сонун астары бэлэмниирэ, торт арааһын оҥороро. Кэргэнэ Иван Васильевич совхозка эти, үүтү тутааччыннан таһаарыылаахтык үлэлээбитэ, олохтоох сэбиэккэ хас да быыбарга дьон-сэргэ итэҕэлин ылан, дьокутаатынан талыллыбыта. Иллэн кэмигэр уһанар идэлээҕэ. Дьиэтин иһигэр уһанар хостооҕо. Онно дьиэ кыра сээкэйин оҥороро. Кини уолаттарын булка уһуйбута, оҕолор аҕаларын туйаҕын хатаран бары булчуттар.

Марина Павловна кэргэнинээн, Иван Васильевичтыын 11 оҕоломмуттара. Элбэх оҕону төрөтөн, иитэн дьон оҥортообутун иһин Марина Павловнаҕа ССРС үрдүкү сэбиэтин ыйааҕынан 1980 сыллаахха бэс ыйын 30 күнүгэр «Герой ийэ» бочуоттаах аата иҥэриллибитэ. Кинилэр оҕолоро бэйэлэрэ ыал ийэтэ-а5ата буолан 32 сиэни, 28 хос сиэннэри, хос, хос сиэннэри бэлэхтээтилэр.

Дойдуга буолбут ыһыллыы тоҕуллуу кэмигэр Семеновтар «Собуот» диэн бааһынай хаһаайыстыба тэриммиттэрэ. Салайааччыннан уоллара Николай Иванович үлэлээбитэ. Улахан уол Василий 6 оҕо аҕата, хас да сиэн эһэтэ, улахан кыыс Екатерина эмчит идэлээх, Дьокуускай куоракка олорор. Үһүс оҕо Семен Хампаҕа МПЧ-4 караул начальнига, 5 оҕо тапталлаах аҕата, минньигэс сиэннэр эһээлэрэ. Кинилэр кыыстара Мотрена көмүс куоластаах «Бүлүү күөрэгэйэ», Дьокуускайга опера уонна балет театрын солиската. Марианна омук тылын учуутала, Бүлүүтээҕи Г.И.Чиряев аатынан орто оскуолаҕа үлэлиир. Иван уонна Ньургун эдэр саастарыгар олохтон барбыттара. Прокопий предприниматель. Николай «Туймаада нефть» АЗС оператора, Светлана Бүлүүтээҕи киин балыыһа медсестрата, Петр ЖКХ Хампатааҕы учаастагар оператор, Илья инженер механик.

Элбэх оҕо аҕата Иван Васильевич 1999 сыл олохтон барбыта. Ыал ытык ийэтэ Марина Павловна элбэх оҕо уостубат тапталларыгар уйдаран, элбэх сиэн ытыктабылын сылааһыгар бигэнэн, кинилэр ситиһиилэринэн кынаттанан хос сиэннэрин көрөн кырдьар сааһыгар өлбүтэ.

 

Павлова Варвара Филипповна

(1932-2002)

          Павлова Варвара Филипповна Бүлүү оройуонугар Тааһаҕар нэһилиэгэр элбэх оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ. Ийэтэ Павлова (Суханова Меланья Ивановна) Тоҕустан төрүттээх, аҕата Павлов Филипп Васильевич Тааһаҕар этилэр. Варвара дьоно 12 оҕону төрөппүттэриттэн 3 эрэ кыыс тыыннаах хаалан дьоннорун олоҕун салҕаабыттара. Варвара Хампа оскуолатыгар сэттэ кылааһы бүтэрбитэ.

1951 сыллаахха Хампа оскуолатыгар ахсыс кылаас аһыллыбыта. Онно сэттис кылааһы бүтэрбит, колхозка үлэлии сылдьар оҕолору хомуйан ахсыс кылааска үөрэттэрэ киллэрбиттэрэ. Барыта 30 буолан үөрэммиттэрэ. Эһиилигэр «Колхозка үлэһит илии тиийбэт» диэн ыччаттары төттөрү өлэҕэ ыҥырбыттара. Варвара олоххо көхтөөх, талааннаах кыыс этэ. Үчүгэйдик ыллыыра, үҥкүүлүүрэ, спортка да күрэхтэһэрэ, хайыһарга сүүрэн миэстэлэһэр буолара. Айылҕа талаанынан хадаҕалаабыт кыыһа этэ. Кэлин ыал да буолан баран, кулууп үрдүк сыанатыттан түспэтэ.

Кини 1954 сыллаахха тапталын Игнатьев Павел Платоновиһы көрсөн кэргэн тахсыбыта. Павел Платонович Өргүөт нэһилиэгэр «Пушкин» колхозка булчутунан, сылгыһытынан үлэлээбитэ. Кэлин илиитигэр дьоҕурдаах буолан тутууга сылдьыбыта. «Орто Бүлүү» совхоз тэриллибитигэр күтүөтэ Шамаев Дмитрий Афанасьевич биригээдэтигэр киирэн Николаев Николай Петрович, Егоров Афанасий Федотович уо. д.а. ферма уопсай дьиэлэрин туппуттара. Улахан дьиэ кэргэн тапталлаах аҕата Павел Платонович кулууп маһын кэрдиитигэр сылдьан 1973 сыллаахха эмискэ ыалдьан өлбүтэ. Кэргэнэ Варвара Филипповна пенсияҕа тахсыар диэри атыылааччыннан үлэлээбитэ. Сааһынан сынньалаҥҥа тахсан баран тыа хаһаайыстыбатыгар уонна олох дьаһах комбинатыгар үлэлээбитэ.

Кини кэргэнинээн 3 уолу, 7 кыыһы төрөтөн, көрөн-харайан улаатыннарбыттара. Оҕолоро бары дэгиттэр талааннаахтар, ырыа тойук аргыстаахтар. Дьокуускайга, Кэбээйигэ, Хаҥаласка, Бүлүү куоратыгар, Хампа сэлиэнньэтигэр олороллор. Улахан уол Виктор 5 оҕо аҕата, элбэх сиэннэрдээх Хампаҕа олорор. Улахан кыыс Нина учуутал, билигин сынньавлаҥҥа олорор, түөрт оҕо күн күбэй ийэтэ,элбэх сиэннэрдээх. Марфа «Орто Бүлүү» сельпотугар өр сылларга пекарьдаабыта, 6 оҕо ийэтэ, элбэх сиэннэрдээх, билигин сынньалаҥҥа олорор. Меланья 7 оҕолоох, элбэх сиэннэрдээх, Хампаҕа олорор. Василий Кэбээйи улуһугар Сэбээн Күөлгэ олорор, суоппардыыр. Агафья эдэр сааһыгар олохтон туораабыта, 2 оҕо ийэтэ этэ. Прасковья «Илгэ» ПО кондитерынан үлэлээбитэ, эдэр сааһыгар олохтон туораабыта, 3 оҕолоох, сиэннэрдээх. Филипп Бүлүү куоракка олорор, «Илгэ» ПО рабочайа, 2 оҕо аҕата, сиэннэрдээх. Мария Тоҕустааҕы орто оскуолаҕа үлэлиир, 3 оҕо ийэтэ, сиэннэрдээх. Светлана Бүлүүтээҕи киин балыыһаҕа рентген кабинетка санитаркалыыр, 2 оҕо ийэтэ, элбэх сиэннэрдээх.

Элбэх оҕо ийэтигэр Варвара Филипповнаҕа 10 оҕону төрөппүтүн, ииппитин иһин ССРС үрдүкү сэбиэтин президиумун ыйааҕынан 1974 сыллаахха «Герой ийэ» бочуоттаах аата иҥэриллибитэ. Дьоно-сэргэтэ кинини ытыктаан «Герой Балбаара» диэн ааттыыллара. Элбэх оҕолоох ыал күн күбэй ийэтэ Варвара Филипповна элбэх сиэни, хос сиэни көрөн баран, 2002 сылга орто дойдуттан барбыта. Варвара Филипповна уонна Павел Платонович олохторун кинилэр уон оҕолоро, сиэннэрэ, хос сиэннэрэ салҕыыллар, үтүө ааттарын үйэтитэллэр.

 

    Боронова Ирина Николаевна

(1932)

          Боронова Ирина Николаевна Бүлүү оройуонугар төрөөбүтэ. Ийэтэ 5 оҕолоох Степановтар кыыстара. Өрүүнэ дьоно, оччотооҕу дьон сиэринэн, балыктаан, хара тыа булдунан иитиллэн олорбуттара. Өрүүнэ балтараа саастааҕар аҕата ыалдьан өлбүтэ. Кэлин ийэтэ Боронов Николай Семенович диэн киһиэхэ иккиһин кэргэн тахсыбыта. Дьоно Кулуһуннаахха көһөн кэлэн колхозка араас үлэҕэ улэлээбиттэрэ. Иккиэн туруу үлэһиттэр этэ.

          Сэрии аас-туор сылларыгар Өрүүнэ колхоз ыарахан үлэтигэр үлэлээбитэ. Кини 1950 сыллаахха олоҕун аргыһын көрсөн, таптаан биир дойдулааҕар, Кулуһуннаах киһитигэр Николаев Василий Марковичка кэргэн тахсыбыта.

          Василий Маркович 1932 сыллаахха олунньу 5 күнүгэр күн сирин көрбүтэ, кини үйэлээх сааһын тухары колхозка, совхозка үлэ бөҕөтүн үлэлээбит киһи. Элбэх оҕону иитэр, аһатар таҥыннарар туһуттан ийэлээх аҕа хара көлөһүннэрин тоҕон, сарсыарда эрдэттэн киэһэ хойукка диэри түбүгүрэллэрэ. Баһылай эдэр сааһыттан «Кулуһуннаах» колхозка сылгыһыттаабыта. Сылгыһыт үлэтэ үгүс сыраны-сылбаны ылар эриирдээх, эрэйдээх үлэ. Кыһыҥҥы бытархан тымныыга, сайыҥҥы онурук куйааска ыҥыырдаах атынан алаастарынан сылгы үөрүн үүрэн көрүү-истии, биирдии биэттэн үрдүк төрүөҕү ылыы, ону көрүү-истии элбэх үлэни, түбүгү эрэйэрэ.

          Баһылай үчүгэй үлэтин иһин 1982 сыллаахха Москва куоракка БСНХБ кыттыбыта. Өрүүнэлээх колхозтары бөдөнсүтүү кэмигэр Хампаҕа көспүттэрэ. Ыал ийэтэ 1957 сылтан Хампаҕа колхозтаахтар оҕолоругар аһыллыбыт оҕо саадыгар иитээччи көмөлөһөөччүтүнэн үлэлээбитэ. Детсадка круглосуточнай диэн ааттанар оҕо тэрилтэтигэр 3-7 диэри саастаах оҕолор понедельникка кэлэн баран субботаҕа дьиэлэригэр бараллара. Үлэ ыарахана. Оттук мастарын саас тахсан бэйэлэрэ кэрдэллэрэ, тиэйэллэрэ. Сайын колхоз окко былаан биэрэрэ. Ону үлэ чааһын быыһыгар оттоон нуормаларын туттараллара.

          Кэлин оскуола интэринээтигэр ньээннньэннэн үлэлээбитэ. Маһынан оттуллар котельнайга кочегардаабыта, маһы тракторынан тиэйэн киллэрэн, сүөккээн биэрдэхтэринэ, ону хайытан, кыстаан, инчэҕэй маһынан элбэх оһоҕу отторо. Кыһын бытарҕан тымныыга интернат оҕолорун сылааһынан хааччыйыы ыарахан үлэ этэ. Улахан дьиэ кэргэн күн күбэй ийэтэ Ирина Николаевна үөрэх тэрилтэтигэр барыта 26 сыл үлэлээбитэ.

          Кини сааһынан 1982 сыллаахха сынньалаҥҥа тахсыбыта. Элбэх оҕону төрөтөн, иитэн киһи оҥортообутун иһин Ирина Николаевна ССРС Үрдүкү Сэбиэтин президиумун ыйааҕынан 1970 «Герой ийэ» бочуоттаах аатын сүкпүтэ. Улахан дьиэ кэргэн ийэтэ оҕолоруттан, үлэтиттэн ордон иистэнэр идэлээх. Кини араас таһымнаах конкурстарга, көрүүлэргэ кыттан миэстэлэһэрэ. Билигин да иистэнэн сүөһү ииттэн, оҕолоругар сиэннэригэр күүс көмө буолан олорор. Кэргэнэ Василий Марковичтыын ыал буолан иллээхтик-эйэлээхтик 60 сыл бииргэ олорон, олох дьолун билэн, 10 оҕону төрөтөн, иитэн, улаатыннаран, үтүө дьон оҥортоотулар.

          Кинилэр 7 уолаттара бары Советскай Армияга сулууспалаан, ийэ дойдуларыгар ытык иэстэрин төлөөбүттэрэ, бары техникаҕа сыһыаннаахтар, «Орто Бүлүү» совхозка таһаарыылаахтык үлэлээбиттэрэ. Улахан оҕолоро Родион механизатор, кэлин сылгыһыт, Николай механик, «Газпром» оператора, Алексей суоппар, Василий механик, бэһис оҕолоро Иннокентий механик идэлээҕэ, ыал буолан баран, 4 оҕону тулаайах хаалларан, эдэр сааһыгар ыалдьан өлбүтэ. Марк ОДьКХ Хампатааҕы учаастагар оператор, Агафья зоотехник идэлээх, билигин С.Ф.Гоголев аатынан Хампа орто оскуолатыгар директору хаһаайыстыбаннай чааска солбуйааччыннан үлэлиир. Ульяна, оҕо сааһыгар олохтон барбыта, Ирина Мэҥэ Хаҥаласка ыал буолан олорор, үлэлиир, элбэх оҕо күн күбэй ийэтэ. Ыал аҕа баһылыга Василий Маркович 2010 сыллаахха ыалдьан олохтон туораабыта.

          Хампа нэьилиэгин ытык мааны ыала Николаевтар дьоһун олохторун кинилэр элбэх оҕолоро, 27 сиэннэрэ, 65 хос сиэннэрэ салгыыллар, 4 хос, хос сиэннэрэ үтүө ааттарын ааттаталлар.

 

Балаҕан ыйын 27 күнэ — Саха сирин устуоруйатыгар улахан суолталаах умнуллубат күн. Бу күн Арассыыйа Федерациятын биир саамай бөдөҥ субъега бэйэтин Судаарыстыбаннаһын күнүн бэлиэтиир. Бу күҥҥэ анаан Степан Филиппович Гоголев аатын сүгэр Хампа орто оскуолатыгар үөрүүлээх тэрээһин буолан ааста. С.Ф.Гоголев бүүһүгэр улуус, нэһилиэк салайааччылара чиэстээн туран сибэкки дьөрбөтө, гирлянда уурдулар. Сахаларга үөрүүлээх бырааһынньыкка холбуу Афанасий Афанасьевич Тимофеев баһылык солотугар киирэр сиэрэ-туома ыытыллан ааста. Арыылаах нэһилиэгин быыбардыыр хамыыһыйатын бэрэссэдээтэлэ Николаева Агафья Васильевна баһылык дуоһунаһыгар дьиҥнээхтик үктэммитин туоһулуур дастабырыанньаны туттарда. Түөскэ кэтиллэр баһылык үрүҥ көмүс бэлиэтин сиэрин-туомун толоруу үрдүк чиэһэ сүктэрилиннэ Арыылаах нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕор, Арыылаах нэһилиэгин экономическэй уонна социальнай сайдыытын иһин бэлиэ хаһаайыныгар, ытык сүбэ салайааччытыгар Иван Титович Евсеевка. Иккис болдьоҕор талыллыбыт баһылык Арыылааҕын нэһилиэгин үүннэрэ-сайыннара турдун диэн саҥа талыллыбыт олохтоох сэбиэт мунньаҕын депутаттарын ааттарыттан үһүс төгүлүн талалыллан үлэлиир депутат РФ үөрэҕириитин бочуоттаах үлэһитэ, Арыылаах нэһилиэгин Социальнай экономическэй сайдыытыгар кылаатын хаһаайына Лена Лазаревна Степанова, олохтоох ветераннар советтарын председателэ Людмила Ивановна Павлова, нэһилиэк тэрилтэлэрин салайааччыларын аатыттан "Эрэл" НАК директора Яков Егорович Уваровскай эҕэрдэ тылларын эттилэр.

Арыылаах нэһилиэгин олохтоохторун уонна ыалдьыттарын көмүс күһүнү көрсө, үлэ, үөрэх кэмэ саҕаланыытын уруйдуур КАРТОФЕЛЬ ФЕСТ буолан ааста

Улуу Кыайыы 80 сылын уруйдуур,
Арыылаах нэһилиэгэ төрүттэммитэ 385 сылын айхаллыыр
«Үүн, сайын, тапталлаах Хампабыт!»
Үбүлүөйдээх Үрүҥ тунах Ыһыахха
Үбүлөүйдээх Үрүҥ тунах ыһыахха улахан күүстээх үлэлэр бардылар... Ол тумугэр олус үчүгэй тэрээһин ааста.
Ыһыцах аһыллар сиэрин-туомун толорууга эстрада сулуһа Виталий Очиров кэлэн ыытта, онно улахан махталбытын тириэрдэбит.
Быйылгы сылга тэрилтэлэр икки ардыларыгар күрэхтэр буоллулар. Күрэхпитигэр барыларгар махтанабыт, ол эрэн I миэстэни ыллылар «Кэскил» оҕо уһуйаана, II миэстэни С.Ф.Гоголев аатынан Хампа орто оскуолата, III миэстэни ыллылар СПО «Средневилюйское»-ЖКХ тэрилтэлэрэ.
Тэрээһиннэр Арыылаах алааһыгар буоллуларр.
Онтон салҕыылар, күрэхтэр түмүктэрэ Унардаах алааска буоллулар.
Традиционно буоларын курдук «Кыайыы оһуохайа» күөн күрэс тэрилтэлэр уонна аһаҕас күрэх буолан ааста Тэрилтэлэр икки ардыларыгар I миэстэни С.Ф.Гоголев аатынан Хампа орто оскуолата ылла, II миэстэни «Кэскил» оҕо уһуйаана», III миэстэни ыллылар СПО «Средневилюйское»-ЖКХ тэрилтэлэрэ.
Тыыл бэтэрээнэ, үлэ бэтэрээнэ, сыана бэтэрээнэ, оһуохай этээчи Степан Кузмич Семенов аатыгар аһаҕас оҕолорго I миэстэни Степанова Сайыына Хампа, II миэстэни Оконешникова Регина Илбэҥэ, III миэстэни ыллылар Антонов Сандал Илбэҥэ, кырачаан кыттааччыга анал бириис тигистэ Скрыбыкин Арылхаҥҥа Хампа
Сэрии бэтэрээнэ, үлэ бэтэрээнэ Егоров Иннокентий Михайлович аатыгар аһаҕас күрэххэ I миэстэни Мункасытов Алан Үгүлээт
Сэрии бэтэрээнэ, үлэ бэтэрээнэ Степанов Александр Семенович аһаҕас күрэххэ II миэстэни Иванова Мария
III миэстэни Мунхапсытова Матрена Үгүлээт ыллылар, ону таһынан Кылаан чыпчаал этээччиннэн таҕыста Афанасьев Николай-Айдаман.

Салҕыы «Киэргэллээх сахам мааны таҥаһа» күөн күрэс тэрилтэлэр уонна аһаҕас күрэх буолла Тэрилтэлэр икки ардыларыгар I миэстэни ыллылар С.Ф.Гоголев аатынан Хампа орто оскуолата II миэстэни СПО «Средневилюйское»-ЖКХ тэрилтэлэрэ, III миэстэни «Кэскил» оҕо уһуйаана». Уоннна аһаҕас күрэскэ 18 диэри саастаахтарга I миэстэни ылла Григорьева Кюннэй илбэнэ, II миэстэни Сандал Антонов Илбэҥэ.
18 сааһыттан үөһээҕэ Григорьева Татьяна, 50 сааһыттан үөһээҕэ Васильев Сергей Илбэҥэ, II миэстэни Павлова Людмила ХампаэДьиэ кэргэннэргэ I миэстэни Бочкаревтар дьиэ кэргэннэрэ, III миэстэни Михайловтар дьиэ кэргэннэрэ, Макулова Кэрэли, Созонова Уруйдаана.
Түмүккэ кыттааччыларга, тэрилтэ тэрийээччилэригэр көхтөөх кыттыыгыт иһин барҕа махталбытын тириэрдэбит.
Уруҥ тунах ыһыахпытын Саха Өрөспүүбүлэтин чаҕылхай сулуһа Виталий Очиров киэргэттэ уонна түмүктээтэ.
Махтанабыт улахан тэрээһиҥҥэ көмөлөспүт, кыттыбыт дьоммутугар!

Улуу Кыайыы 80 сылын уруйдуур, Арыылаах нэһилиэгэ төрүттэммитэ 385 сылын айхаллыыр "Үүн, сайын тапталлаах Хампабыт!" Үбүлүөйдээх Үрүҥ тунах Ыһыаҕыгар Арыылаах Эбэ барахсан айыл5ата ордук тупсан турар кэмигэр бар дьоммут мустан, алгыс ылына, саргылаах ыһыахпыт Айыы тылынан арчыламмыт саамал кымыһын үрүҥ илгэтин үрдүн охторо, кыынньар кымыһынан, арыылаах алаадьыннан, үтэһэннэн күндүлэнэ кэлэргитин бар дьоммутун долгуйа күүтэбит.

Аан дойдутааҕы оҕо көмүскэлин күнүнэн инники кэскиллэрбитин, оҕолорбутун итиитик-истиҥник эҕэрдэлиибит! Аан дойду оҕолоро бүттүүн ыраас халлааннаах, чаҕылхай күннээх, дьоллоох оҕо саастаах буоллуннар, оҕо ымыыта ыал ахсын кэлэ турдун, олоххо аартыктара арылыннын, ааты ааттатар ыччаттар буоллуннар! Оҕо көмүскэлин күнүнэн!